ABN Amro wil in de nieuwe cao vastleggen dat je minstens de helft van je werkweek op kantoor doorbrengt. Geen vrijblijvend verzoek, maar een harde eis in de arbeidsvoorwaarden. En de bank staat niet alleen: steeds meer Nederlandse werkgevers trekken de teugels aan na jaren van vrij thuiswerken. Als je de afgelopen jaren gewend bent geraakt aan twee, drie dagen per week vanaf de bank, dan is het slim om te weten wat er verandert en wat jij daarin te kiezen hebt.
ABN Amro wil minstens de helft van de week op kantoor
In het cao-voorstel dat ABN Amro eind mei aan de vakbonden presenteerde, staat het zwart op wit: "We hanteren als uitgangspunt dat je meer dan de helft van je werkweek op kantoor werkt." Volgens de bank zorgt meer fysieke aanwezigheid voor betere samenwerking, meer creativiteit en een duidelijkere scheiding tussen werk en privé.
De timing is opvallend. ABN Amro kondigde vorig jaar aan meer dan vijfduizend banen te schrappen om winstgevender te worden, en tegelijkertijd stelt de bank een salarisverhoging van twee keer 1,5 procent voor. Vakbond De Unie noemt het voorstel "onzinnig" en "een zwaktebod van het management", vooral omdat het gepaard gaat met een bescheiden loonbod terwijl de bank recordwinsten boekt.
Sinds het begin van de coronapandemie konden veel van de zeventigduizend medewerkers van de grote Nederlandse banken zelf bepalen waar ze werkten. Die vrijblijvendheid is nu voorbij, en dat raakt vooral mensen die hun woonplaats of dagindeling op thuiswerken hebben ingericht.
Je bent niet de enige, ING doet het ook al
ABN Amro is niet de enige werkgever die de bakens verzet. Concurrent ING vraagt medewerkers al minimaal twee dagen per week naar kantoor te komen. Uit onderzoek van werkgeversorganisatie AWVN blijkt dat 78 procent van de Nederlandse bedrijven inmiddels een minimumaantal kantoordagen hanteert, meestal twee per week.
Toch blijft Nederland Europees koploper in thuiswerken. Meer dan de helft van de werknemers werkt nog altijd soms of geregeld vanuit huis, ruim boven het Europese gemiddelde. Het gaat dus niet om een volledige terugkeer naar het kantoor van vóór 2020, maar om een verschuiving van vrijblijvend hybride werken naar strakker geregelde afspraken. Diezelfde verschuiving zie je terug in kleinere dingen, zoals de kledingnorm op kantoor: sneakers naar kantoor mag inmiddels officieel, precies omdat werkgevers de kantoorcultuur weer serieuzer nemen.
Mag je baas dit eigenlijk zomaar eisen
Juridisch ligt het genuanceerder dan je misschien denkt. Werknemers hebben in Nederland geen algemeen wettelijk recht op thuiswerken, dus een werkgever mag in principe vragen dat je vaker naar kantoor komt. Wat wel meetelt, zijn eerder gemaakte afspraken: als je contract, een addendum of een lange periode van vaste praktijk thuiswerken toestaat, kun je daar mogelijk aanspraak op maken.
Arbeidsrechtspecialisten noemen het bovendien ongebruikelijk dat ABN Amro deze eis in de cao zelf wil vastleggen. Normaal gesproken leggen werkgevers een terugkeer naar kantoor eenzijdig op, buiten de cao om. Door het in de cao te zetten, maakt de bank de aanwezigheidsplicht onderdeel van de collectieve onderhandeling, wat de vakbonden juist extra munitie geeft om tegenwicht te bieden.
Het past in een bredere lijn waarin werknemersrechten rond arbeidsvoorwaarden steeds explicieter worden vastgelegd. Zo mogen werkgevers je oude loonstrook niet meer opvragen bij een sollicitatie, precies om scheve machtsverhoudingen tussen werkgever en werknemer te corrigeren.
Wat thuiswerken echt met je doet
Onderzoekers van onder meer de Amerikaanse economen Natalia Emanuel, Emma Harrington en Amanda Pallais publiceerden dit jaar een grootschalige studie op basis van bijna zes ton respondenten. Hun conclusie: mensen met een baan die op afstand kan, brengen sinds de pandemie ongeveer een uur per werkdag extra alleen door, zonder dat ze dat 's avonds compenseren met sociaal contact. Bij mensen die alleen wonen en veel thuiswerken, steeg de kans op een volledig eenzame dag met 83 procent.
Dat is precies het argument dat werkgevers als ABN Amro gebruiken: minder toevallige gesprekken bij de koffieautomaat, minder feedback tussendoor, minder gevoel van verbondenheid met collega's. Tegelijk blijkt uit ander onderzoek dat gewoon terug naar kantoor ook geen wondermiddel is. Het verschil in eenzaamheid tussen fulltime kantoorwerkers en hybride werkers is klein. Het gaat dus niet om waar je zit, maar om hoeveel echt contact je hebt, ongeacht de locatie.
Zo bereid je je voor op de terugkeer naar kantoor
Als jouw werkgever binnenkort ook aan de bel trekt, zijn er een paar dingen die je nu al kunt regelen in plaats van achteraf te reageren.
- Check je contract en eerdere afspraken. Staat thuiswerken expliciet in je arbeidsovereenkomst of een addendum? Dan is dat je sterkste kaart in een gesprek.
- Gebruik het moment om te onderhandelen. Een verandering in arbeidsvoorwaarden is een natuurlijk aanknopingspunt om ook je salaris of reiskostenvergoeding ter sprake te brengen.
- Vraag naar de reden, niet alleen naar het aantal dagen. Gaat het om samenwerking, om controle, of om leegstaande kantoorpanden die weer gevuld moeten worden? Dat bepaalt hoeveel ruimte er is voor maatwerk.
- Benut de groeiende transparantie. Nu werkgevers binnenkort hun salarissen openbaar moeten maken, staat de balans tussen werkgever en werknemer sowieso al meer in beweging. Dat maakt het ook makkelijker om te vragen wat collega's in vergelijkbare functies aan flexibiliteit hebben gekregen.
De discussie bij ABN Amro is een voorproefje van wat er de komende maanden bij meer grote werkgevers gaat spelen. Wie er nu al over nadenkt wat voor hem of haar werkt, staat sterker in dat gesprek dan wie wacht tot de mail met het nieuwe beleid in de inbox valt.
Meer lezen over hoe deze verschuiving in de praktijk uitpakt: Het Financieele Dagblad volgt de cao-onderhandelingen bij ABN Amro op de voet.